Na terenie powiatu sanockiego szczególne znaczenie mają punkty w gminach Cisna i Komańcza. To właśnie tutaj szlak przechodzi od wysokich Bieszczadów ku dawnym przejściom, dolinom i osadom zachodniej części regionu.
Po co temu przedsięwzięciu strategia
Strategia nadaje wspólny kierunek miejscom, które administracyjnie należą do różnych gmin i nie tworzą jednej ciągłej trasy. Porządkuje to, co turysta powinien zobaczyć i zrozumieć, ale pozostawia przestrzeń na lokalne historie oraz inicjatywy mieszkańców. Może być podstawą do przygotowywania wycieczek tematycznych, lekcji terenowych, wydarzeń rocznicowych i propozycji łączących kilka sąsiednich punktów.
Grafika projektowa: Wiercany Design dla Gminy Lutowiska
Nie tylko dzieje formacji, ale też życie po obu stronach granicy
23 lipca Gmina Cisna opublikowała artykuł „Granica, która wpływała na życie ludzi”. Przypomniała w nim, że po pierwszej wojnie światowej granica przecinała górskie grzbiety, przełęcze, lasy i doliny zamieszkiwane przez Polaków, Rusinów, Łemków, Bojków, Słowaków, Romów oraz społeczność żydowską. W tym samym materiale samorząd potwierdził opracowanie strategii produktu turystycznego.
Takie ujęcie rozszerza perspektywę szlaku. Tablice odnoszą się do konkretnych placówek i komisariatów, ale historia granicy obejmuje również miejscowości, szlaki komunikacyjne i relacje między ludźmi.
Osiem punktów w dwóch gminach powiatu sanockiego
W gminie Cisna oznaczono placówki w Wetlinie, Strzebowiskach i Cisnej. Gmina poinformowała o ustawieniu słupków już 9 maja w oficjalnej publikacji dotyczącej projektu.
Na terenie gminy Komańcza znajduje się pięć kolejnych punktów: Balnica, Stary Łupków, Radoszyce, Komańcza i Wisłok Wielki. Gmina Komańcza podkreślała przy ich prezentacji, że projekt ma wymiar infrastrukturalny, edukacyjny i symboliczny. Osiem miejsc w obu gminach tworzy naturalny odcinek do samodzielnego zaplanowania.
Samorządowy i historyczny sens szlaku w nagraniach
W relacji Radia VIA słychać kilka perspektyw niezbędnych dla strategii: historyczną, samorządową i regionalną.
Waldemar Bocheński - prezes Stowarzyszenia Weteranów Polskich Formacji Granicznych (8:24)
Źródło: Radio VIA, nagranie z 22.05.2026. Otwórz nagranie w nowym oknie.
Janusz Krupa - wójt Gminy Lutowiska (1:39)
Źródło: Radio VIA, nagranie z 22.05.2026. Otwórz nagranie w nowym oknie.
Katarzyna Maciejczyk - wójt Gminy Krempna (0:56)
Źródło: Radio VIA, nagranie z 22.05.2026. Otwórz nagranie w nowym oknie.
Inauguracja połączyła wiedzę, muzykę i spotkanie mieszkańców
22 maja otwarcie szlaku w Dwerniku stało się początkiem całodziennego wydarzenia w gminie Lutowiska. Po oficjalnej części i jubileuszowym apelu odbyły się otwarte wykłady. Waldemar Bocheński przedstawił geograficzne i polityczne uwarunkowania granic oraz historię Straży Granicznej z lat 1928-1939, a Krystyna Chowaniec opowiedziała o kurierskich trasach ZWZ-AK. W programie znalazły się także koncert Orkiestry Reprezentacyjnej Straży Granicznej, występy zespołu 5 Batalionu Strzelców Podhalańskich, pokaz wyposażenia i wieczorna zabawa.
Wydarzenie pokazało, że produkt historyczny może działać w wielu formatach. Miejsce w terenie jest punktem wyjścia, ale do historii można prowadzić także przez wykład, muzykę, reportaż radiowy albo materiał filmowy.
Strategia daje wspólny język sześciu gminom
Rozproszenie szlaku jest jego atutem, ale wymaga koordynacji. Turysta powinien rozpoznać ten sam produkt niezależnie od tego, czy zatrzyma się w Wetlinie, Balnicy, Jaśliskach czy Hucie Polańskiej. Służą temu wspólna nazwa, jednolity sposób oznaczenia, mapa, kody QR, odznaka oraz wspólna opowieść o granicy i jej mieszkańcach.
Strategia może również pomóc dzielić ruch turystyczny. Zamiast skupiać odwiedzających wyłącznie na najbardziej znanych bieszczadzkich trasach, prowadzi do mniejszych miejscowości i punktów leżących w Beskidzie Niskim. W przypadku gminy Komańcza oznacza to połączenie historii dawnej granicy z wędrówką przez doliny i przełęcze, a w gminie Cisna rozszerzenie pobytu o miejsca poza głównymi wejściami na połoniny.
Odznaka zachęca do powrotu
Wspólny produkt potrzebuje mechanizmu, który pomaga turystom planować kolejne etapy. Tę funkcję pełni odznaka turystyczno-historyczna w stopniach brązowym, srebrnym i złotym. Regulamin zatwierdzony 6 maja 2026 r. łączy liczbę odwiedzonych tablic z dystansem pokonanym pieszo, konno lub rowerem.
Historia osadzona w prawdziwym krajobrazie
Siłą Transgranicznego Szlaku Dawnych Placówek Straży Granicznej jest autentyczność miejsc. Nie są one dekoracją zbudowaną na potrzeby turystyki. To przestrzeń, w której rzeczywiście przebiegała granica, działały placówki i toczyło się codzienne życie mieszkańców.
Strategia porządkuje sposób opowiadania o tej przestrzeni i łączy interesy wielu uczestników: samorządów, instytucji historycznych, Straży Granicznej, branży turystycznej oraz mieszkańców. Dzięki temu dawna granica, kiedyś dzieląca, może dziś prowadzić przez wspólną historię regionu.
Projekt „Transgraniczny Szlak Dawnych Placówek Straży Granicznej”, nr INT/KAR/II/0037, jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Funduszu Małych Projektów Programu Interreg Polska-Słowacja 2021-2027. Lider projektu: Gmina Lutowiska. Partner projektu: Obec Stakčín.
Projekty graficzne: wiercany.com
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.