Ten kościół na zawsze zostanie w pamięci sanoczan. Przypominamy historię spalonej świątyni z Bączala Dolnego [GALERIA]

Od wiejskiego kościoła w Bączalu po flagowy eksponat w Sanoku

Późnogotycka, drewniana świątynia wzniesiona została z ciosanych toporem bali jodłowych najpóźniej w 1667 roku z fundacji właściciela lokalnych dóbr, Jana Łętowskiego. Obiekt o charakterze obronnym poświęcono w 1639 roku, a jego uroczystej konsekracji dokonano w 1669 roku. Przez wieki służył jako główna świątynia parafialna w Bączalu Dolnym k. Jasła (okresowo związana z Bączalem Górnym).

Wartość zabytkową obiektu dostrzeżono już pod koniec XIX wieku, a w 1959 roku kościół oficjalnie wpisano do rejestru zabytków jako jeden z pierwszych tego typu obiektów na Podkarpaciu.

W 1975 roku świątynię udostępniono zwiedzającym w sanockim skansenie, gdzie zajęła reprezentacyjne miejsce w sektorze pogórzańskim. Stanowiła również punkt na Trasię nr II (sanocko-dynowskiej) Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego. Z obiektem i parafią w Bączalu związani byli m.in. ks. Florian Zając, ks. Stanisław Kołodziej oraz ks. Stanisław Bartmiński, a przy kościele w skansenie umieszczono kamień pamiątkowy poświęcony twórcy MBL, Aleksandrowi Rybickiemu.

Architektura i unikalna konstrukcja zrębowo-słupowa

Kościół z Bączala Dolnego był klasycznym przykładem małopolskiego kościoła drewnianego o orientowanym układzie. Mierząca 20 metrów długości i 10 metrów szerokości budowla opierała się na kamiennej podmurówce i składała z:

• Trójdzielnego korpusu: zrębowej nawy z posadzką z kamiennego bruku oraz trójbocznie zamkniętego prezbiterium z przylegającą zakrystią (5x3 m) i skarbczykiem,
• Słupowo-ramowej wieży: przylegającej od zachodu, której dolna część tworzyła kruchotę,
• Dachu jednokalenicowego: pokrytego gontem, zwieńczonego wieżyczką na sygnaturkę.

Całość okalały charakterystyczne podcienia, a ściany wzmocniono lisicami. Naturalne oświetlenie wnętrza zapewniał wyłącznie rząd pięciu okien umieszczonych w południowej ścianie korpusu. Świątynię otaczał zrekonstruowany murek z dwoma bramami, w obrębie którego znajdował się krzyż misyjny oraz lapidarium.

Niezwykłe wnętrze: Od barokowego ołtarza po zabytkowe organy

Wewnątrz kościoła znajdował się cenny zestaw zabytków sztuki sakralnej z okresu od XVI do XVIII wieku. Do najważniejszych elementów wyposażenia należały:

• Ołtarze: barokowy ołtarz główny z obrazem św. Walentego i XVII-wiecznym antepedium, barokowe ołtarze boczne (poświęcone Świętej Rodzinie oraz Przemienieniu Pańskiemu) oraz tabernakulum w kształcie tureckiego namiotu,
• Belka tęczowa: późnogotycka konstrukcja z XVI-wiecznymi rzeźbami Maryi i św. Jana oraz łacińską inskrypcją Attendite et videte si est Dolor,
• Sztuka i rzemiosło: późnorenesansowa ambona z XVII-wiecznymi malowidłami, późnogotycka chrzcielnica z liliami heraldycznymi, kamienna kropielnica z XVIII w., a także fragmenty pierwotnej, XVII-wiecznej polichromii,
• Organy i wyposażenie: zabytkowe, rzeźbione organy z połowy XVII wieku umieszczone na emporze wspartej na filarach, bogato rzeźbione ławki oraz aparaty liturgiczne (w tym umbraculum).

Sylwetka i wnętrze świątyni utrwaliły się także w kulturze masowej — wizerunek kościoła znalazł się m.in. na znaczku Poczty Polskiej z 1986 roku, na koszulkach siatkarzy Asseco Resovii Rzeszów w sezonie 2015/2016, a jego makietę w skali 1:25 wykonano w Centrum Kultury Ekumenicznej w Myczkowcach.