Nasz piękny Sanok na starych fotografiach. Pamiętacie te miejsca? [ZDJĘCIA]

Sanok w średniowiecznych latopisach

Wzmianki o Sanoku pojawiają się już w ruskich latopisach. W 1205 roku odnotowano tu spotkanie węgierskiego króla z ruską księżniczką, natomiast w 1231 roku książę ruski miał udać się do „Sanoka – Worot Uhorskich”, czyli „Wrót Węgierskich”.

Lokacja miasta i początki organizacji administracyjnej

Sanok otrzymał prawa miejskie 20 stycznia 1339 roku z rąk Jerzego II Trojdenowicza, księcia halickiego wywodzącego się z mazowieckich Piastów. Nadano mu je na prawie magdeburskim. Po przyłączeniu Rusi Halickiej do Polski przez Kazimierza Wielkiego w 1340 roku, Sanok uzyskał potwierdzenie praw miejskich 25 kwietnia 1366 roku.

W tym czasie Sanok stał się siedzibą Ziemi Sanockiej – jednostki administracyjnej wchodzącej w skład Województwa Ruskiego. Jej granice sięgały od źródeł Sanu na południu i wschodzie aż po Błażową i Krosno.

Gród, sądy i początki szkolnictwa

W zamku sanockim znajdował się urząd grodzki i ziemski. W mieście funkcjonowały sądy: grodzki, ziemski oraz wyższy sąd prawa niemieckiego dla całej Ziemi Sanockiej. Przebudowy gotyckiego zamku na styl renesansowy dokonano w XVI wieku z inicjatywy Mikołaja Wolskiego. Współczesne badania archeologiczne pozwoliły częściowo odtworzyć wygląd zamku z czasów Kazimierza Wielkiego.

Sanok to także miejsce jednego z królewskich ślubów – w 1417 roku w kościele farnym Władysław Jagiełło poślubił Elżbietę Granowską. W tym samym kościele funkcjonowała szkoła parafialna, której absolwenci studiowali później na Uniwersytecie Jagiellońskim. Najbardziej znani z nich to Grzegorz z Sanoka – humanista i biskup oraz Jan Grodek – rektor UJ w latach 1540–1552.

Królewskie wdowy i herb z wężem

Po śmierci Władysława Jagiełły w sanockim zamku przez wiele lat mieszkała jego żona – Zofia Holszańska. Miasto miało status uposażenia wdowiego królowych. O zasługach królowej Bony dla Sanoka świadczy obecność herbu rodu Sforzów (wąż połykający Saracena) w herbie miasta.

Katastrofy i rozbiory – trudne stulecia

Miasto kilkukrotnie niszczyły pożary – największy z nich miał miejsce w 1566 roku i niemal doszczętnie je strawił. Po I rozbiorze Polski w 1772 roku Sanok był tak zniszczony, że Austriacy nie znaleźli ani jednego budynku, który mógłby posłużyć za siedzibę starostwa. Przeniesiono je do Leska, skąd powróciło do Sanoka dopiero w 1798 roku. Budynek zamku, jako siedzibę urzędową, zaadaptowano ostatecznie w 1812 roku.

XIX wiek – rozwój przemysłu i kultury

W okresie Wiosny Ludów w 1848 roku powstała Rada Narodowa Obwodu Sanockiego, a także Gwardia Narodowa. W tym samym czasie działały już tu warsztaty rzemieślnicze założone przez Walentego Lipińskiego i Mateusza Beksińskiego, które z czasem przekształcono w zakład przemysłowy. Syn Walentego – Kazimierz Lipiński – założył Pierwsze Galicyjskie Towarzystwo Budowy Maszyn i Wagonów, które dało początek dzisiejszemu Autosanu.

Ważną rolę odegrał Karol Pollak, który założył drukarnię w 1848 roku, a następnie księgarnię i wypożyczalnię książek. W 1872 roku przez Sanok poprowadzono linię kolejową z Chyrowa przez Zagórz na Węgry, a w 1884 roku połączono Sanok z Jasłem.

XX wiek – wojny, okupacje i opór

Podczas I wojny światowej miasto ucierpiało w wyniku walk oraz epidemii cholery. 1 listopada 1918 roku Polacy przejęli władzę w Sanoku. W okresie międzywojennym Sanok dynamicznie się rozwijał – powstały nowe fabryki, wodociągi, oświetlenie elektryczne i Muzeum Ziemi Sanockiej.

We wrześniu 1939 roku do miasta wkroczyły wojska niemieckie. Sanok aż do czerwca 1941 roku był miastem granicznym – San stanowił granicę między Generalnym Gubernatorstwem a ZSRR. W czasie II wojny światowej działały tu struktury podziemia, a przez miasto przebiegały szlaki kurierskie na Węgry.

9 sierpnia 1944 roku Sanok zajęły oddziały Armii Czerwonej. Po zakończeniu wojny walki w regionie trwały dalej – toczyły się starcia pomiędzy oddziałami polskimi a ukraińskim podziemiem. Zakończeniem tego tragicznego okresu była akcja "Wisła", czyli przymusowe przesiedlenia ludności ukraińskiej z ziemi sanockiej.