Podniebni ratownicy z Bieszczad. Tak rodziła się historia sanockiego lotnictwa sanitarnego

Początki lotnictwa sanitarnego w Bieszczadach

Historia cywilnego lotnictwa sanitarnego w Polsce rozpoczęła się w grudniu 1955 roku wraz z powołaniem pierwszego Zespołu Lotnictwa Sanitarnego. W województwie rzeszowskim strukturę tę uruchomiono w listopadzie 1956 roku, a jej zasięg obejmował całe Podkarpacie, Bieszczady Zachodnie oraz Beskid Niski. Rozwój turystyki, budowa zapory wodnej w Solinie oraz wzrastający napływ ludzi w te tereny sprawiły, że szybki transport medyczny stał się palącą koniecznością.

Oficjalne otwarcie podzespołu w Sanoku nastąpiło 5 maja 1961 roku. Do dyspozycji bieszczadzkiej bazy przekazano wówczas śmigłowiec SM-1 (o znakach SP SAM), którego pozyskanie z rąk wojska było ogromnym wyzwaniem logistycznym.

Pionierskie warunki i walka z żywiołem

Pierwszym rezydentem i mechanikiem na sanockim lądowisku na Białej Górze został Bronisław Wojnar, który spędził tam ponad 35 lat pracy. Początki bazy przypominały prowizorkę:

• Maszynę początkowo trzymano na łące i zabezpieczano namiotem zakupionym z myślą o odrzutowcu Mig.
• Biuro jednostki mieściło się w budce dawnego kiosku „Ruchu”.
• Do poważnych zagrożeń należały m.in. powodzie – wiosną 1962 roku rzeka San wystąpiła z koryta i zalała koła stacjonującego śmigłowca, którego załoga musiała ratować wspólnie z wojskowymi.

Dopiero w lecie 1963 roku ruszyła budowa budynku lotniskowego, a w kolejnych latach powoli modernizowano zaplecze socjalne i techniczne.

Załogi, maszyny i najgłośniejsze akcje ratunkowe

W trudnych bieszczadzkich warunkach załogi realizowały tysiące lotów interwencyjnych, funkcjonując jako tzw. „czwarta karetka”. Pierwszym pełnoetatowym pilotem stacjonującym w Sanoku został Tadeusz Augustyniak, a w kolejnych latach dołączyli m.in. Jerzy Rzewuski czy nestor sanockich pilotów Jerzy Mendyka.

Ówczesne akcje wyróżniały się specyficznymi realiami:

• Śmigłowce SM-1 nie posiadały specjalistycznego sprzętu medycznego – służyły przede wszystkim do szybkiego transportu pacjenta.
• Piloci lądowali na polach i polanach kierowani przez osoby dające sygnały białymi płótnami.
• Do znanych akcji należały m.in. poszukiwania zaginionego 3-letniego chłopca w Stubnie w 1964 roku czy trudne lądowania w oblodzonych i górzystych rejonach.

Przemiany i modernizacja w latach 70.

W latach 70. XX wieku sanockie lądowisko przeszło urzędową metamorfozę, stając się częścią Wojewódzkiej Kolumny Transportu Lotniczego. Wówczas bazę doposażono w dwa nowe śmigłowce Mi-2, które stopniowo zastępowały wysłużone maszyny typu SM-1. Powstał także nowy hangar, stacja paliw oraz zaplecze drogowe.

Przez dziesięciolecia sanockie pogotowie lotnicze niosło pomoc poszkodowanym w wypadkach turystom, drwalom, a także brało udział w akcjach ratunkowych podczas powodzi latem 1997 roku, na stałe wpisując się w historię bezpieczeństwa całego regionu.