Nawet 466 mln zł na lokalną kulturę i zabytki. Ruszają gigantyczne nabory z MKiDN

Rekordowy budżet na rozwój regionów

Czwarta edycja programu „Kultura” w ramach Mechanizmu Finansowego EOG (tzw. Fundusze Norweskie) to olbrzymia szansa dla mniejszych i średnich ośrodków miejskich. Wspólnymi siłami Polski, Norwegii, Islandii oraz Liechtensteinu wygospodarowano rekordową pulę 106 milionów euro, czyli około 466 milionów złotych. Z tej kwoty 90 milionów euro pochodzi bezpośrednio od państw-darczyńców, a 16 milionów euro dokłada polski budżet państwa.

Jak podkreśla minister kultury Marta Cienkowska, to:

„Daje nam największy budżet w historii na kulturę, jeśli chodzi o naszą wzajemną współpracę”.

Szefowa resortu precyzuje również główny cel tegorocznych inwestycji: „W tej edycji szczególny nacisk kładziemy na rozwój kultury w małych i średnich miastach oraz wzmacnianie potencjału organizacji pozarządowych”.

Środki te mają służyć nie tylko profesjonalizacji działań artystycznych, ale przede wszystkim rozwiązywaniu realnych problemów, z jakimi borykają się lokalne społeczności – takich jak wykluczenie i bariery w dostępie do sztuki.

Działanie 2: Miliony na aktywizację, festiwale i walkę z wykluczeniem

Już 10 lipca 2026 r. wystartował nabór wniosków w ramach Działania 2., nazwanego „Zwiększenie udziału społeczności w zróżnicowanej lokalnej scenie kulturalnej”. Pula przeznaczona na tę część to 3,5 mln euro (niemal 15 mln zł). Pojedynczy projekt może uzyskać wsparcie od 100 tys. aż do 500 tys. euro.

Na co dokładnie można wydać te pieniądze? Wyjaśnia to wiceminister kultury Marek Krawczyk:

„To będą środki na projekty kulturalne i artystyczne, takie które koncentrują się na profesjonalizacji sektora kultury i wykorzystują różne formy artystyczne i kulturalne, ale także są ukierunkowane na przeciwdziałanie izolacji społecznej i brakowi zaufania”.

Pieniądze można przeznaczyć m.in. na koncerty, wystawy, festiwale czy działania z zakresu edukacji kulturalnej. Konkurs potrwa do 10 listopada 2026 r., a oficjalne ogłoszenie wyników zaplanowano na przełom pierwszego i drugiego kwartału 2027 roku. Co ważne, aż 30% puli w tym naborze zarezerwowano wyłącznie dla projektów, których liderem są organizacje pozarządowe (NGO).

Działanie 1: Twarde inwestycje w lokalne zabytki

Z kolei 15 lipca 2026 r. otwiera się okienko aplikacyjne w ramach Działania 1. pod nazwą „Rewitalizacja i zrównoważone zarządzanie dziedzictwem kulturowym z aktywnym udziałem społeczności lokalnej”. Ten nabór budzi ogromne emocje wśród samorządowców, ponieważ jego budżet to imponujące 64,5 mln euro (ponad 273,5 mln zł).

To potężny zastrzyk finansowy dedykowany konkretnym inwestycjom. Środki pokryją m.in. prace budowlane i konserwatorskie przy niszczejących zabytkach oraz budynkach, które w przyszłości mają służyć celom związanym z ochroną dziedzictwa kulturowego i jego promocją. Wartość pojedynczego grantu wyniesie od 1 mln do 3,5 mln euro. Nabór potrwa do 31 grudnia 2026 r.

Kto może ubiegać się o dofinansowanie?

Zasady przyznawania środków zależą od wybranego obszaru. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego precyzyjnie określiło katalog potencjalnych beneficjentów dla obu konkursów.

W przypadku Działania 2. (projekty miękkie i aktywizacyjne), o granty rywalizować mogą:

• publiczne instytucje kultury,
• jednostki samorządu terytorialnego działające w imieniu samorządowych instytucji kultury,
• szkoły oraz uczelnie artystyczne,
• organizacje pozarządowe funkcjonujące w sektorze kultury,
• małe i średnie przedsiębiorstwa branży kulturalnej.

Kluczowy warunek dla Działania 2: Projekty muszą być realizowane w ścisłym partnerstwie z podmiotami z państw-darczyńców (Islandia, Liechtenstein lub Norwegia). Dopuszczalne są również dodatkowe partnerstwa z podmiotami z Polski czy Ukrainy.

W Działaniu 1. (twarde inwestycje w zabytki), grono uprawnionych jest węższe. Wnioski mogą składać wyłącznie:

• samorządowe instytucje kultury,
• jednostki samorządu terytorialnego (JST) działające na rzecz samorządowych instytucji kultury,
• organizacje pozarządowe prowadzące działalność w sektorze kultury.

W obu przypadkach maksymalny poziom dofinansowania wynosi aż 95% dla organizacji pozarządowych i 85% dla pozostałych wnioskodawców.

Jak prawidłowo złożyć wniosek?

Proces aplikacji został całkowicie zdigitalizowany. Aby ubiegać się o środki, należy pamiętać o najważniejszych zasadach formalnych:

1. E-Doręczenia: Wnioski muszą być podpisane elektronicznie i przekazane do MKiDN wyłącznie za pośrednictwem systemu e-Doręczeń.
2. Limit aplikacji: Każdy wnioskodawca ma prawo złożyć maksymalnie dwa wnioski w ramach danego naboru.
3. Wsparcie szkoleniowe: We wrześniu resort kultury uruchomi cykl bezpłatnych szkoleń online, podczas których eksperci podpowiedzą, jak prawidłowo skonstruować wniosek.

Szczegółowe regulaminy, kryteria oceny oraz wzory dokumentów znajdują się na oficjalnych stronach Funduszy Norweskich i EOG.

Nie tylko konkursy – wielkie inwestycje bezpośrednie

Oprócz naborów otwartych, ministerstwo zrealizuje potężne inicjatywy pozakonkursowe o znaczeniu strategicznym. W ramach budżetu blisko 50 mln zł przeznaczone zostanie na ochronę żydowskiego dziedzictwa kulturowego (projekt realizowany we współpracy z Muzeum POLIN).

Kolejne 13 mln zł zasili program „Polskie Stolice Kultury 2026–2028”. Wsparcie otrzyma również HeritoLab – innowacyjne Centrum Profilaktyki Konserwatorskiej, nastawione na prewencyjną ochronę zabytków. Dodatkowo w całej Polsce powstanie sieć 16 regionalnych centrów wiedzy, dialogu i edukacji obywatelskiej, których celem będzie m.in. wzmacnianie odporności społeczeństwa na dezinformację.